Vind nu een alternatief arts / therapeut in
Psychologie – een samenstelling uit het Griekse psychè, wat ziel betekent en logos dat woord, gedachte, rede betekent – is de academische discipline die zich bezighoudt met het innerlijk leven (kennen, voelen en streven) en het gedrag van de mens. Zij doet dit meestal door het volgen van de wetenschappelijke methode, maar in sommige gevallen doet zij beroep op symbolische interpretatie en kritische analyse, naar het voorbeeld van andere sociale wetenschappen.
Het doel van de psychologie is het verwerven van kennis omtrent het doen en laten van mensen, zowel in hun alledaagse omgeving als onder bijzondere omstandigheden. Met de opkomst van de gedragsgerichte stroming werd het object van de psychologie gereduceerd tot het uiterlijk waarneembare en meetbare gedrag van de mens, omdat het innerlijk leven zich niet objectief door wetenschappelijke waarneming zou laten registreren, maar alleen subjectief door introspectie en begrijpen. Niet iedere psycholoog kon zich vinden in dit primaat van het fysieke. Onder meer Carl Gustav Jung sprak in zijn essay "Das Grundproblem der gegenwärtigen Psychologie"  uit 1931 in dit verband over een "Psychologie ohne Seele" (psychologie zonder ziel).

Psychotherapie is een vorm van behandeling door een psychotherapeut. Psychotherapie houdt zich bezig met psychosociale problematieken en psychiatrische stoornissen. Het is bedoeld voor individuen, paren en groepen. Psychotherapeuten zijn hulpverleners die een gespecialiseerde psychotherapieopleiding hebben gevolgd. In Nederland is de titel psychotherapeut beschermd en mag alleen gevoerd worden indien men door de overheid als zodanig erkend wordt. Hun psychotherapeutische kennis is breed van aard en zij kunnen daarom gericht kiezen uit verschillende therapeutische methodieken (of combinaties van therapeutische technieken toepassen). Daarnaast bestaan er therapeuten die één specifieke psychotherapie toepassen. Denk bijvoorbeeld aan cognitief therapeuten, Rogeriaanse (client-centered) therapeuten en Gestalt-therapeuten. Meer over de verschillende vormen van psychotherapie staan beschreven op deze pagina.

Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van psychische ziektebeelden. De term psychiatrie is voor het eerst geïntroduceerd in 1808 door Johann Christian Reil en is een samenvoeging van het Griekse psyche wat ziel of geest betekent en iatros wat arts betekent. (letterlijk geneeskunde van de ziel) Het hoofddoel van de psychiatrie is het verlichten van het psychisch lijden ten gevolge van psychiatrische aandoeningen en het vergroten van het psychisch welbevinden van de psychiatrisch patiënt en diens omgeving. Psychiatrie maakt in principe gebruik van de medische aanpak, maar heeft wel zijn eigen kenmerken die in veel opzichten verschillen van die van de somatische geneeskunde. Behandelingen kunnen bestaan uit verschillende modaliteiten waaronder verschillende soorten gesprekstherapieën, geneesmiddelen zoals antipsychotica, antidepressiva, sedativa en anxiolytica. 


carl gustav jung jungiaanse analytische therapie analytische psychologieJungiaanse Analytische Therapie, Jungiaanse Psychologie en Analytische Psychologie zijn voortgekomen uit het werk van Carl Gustav Jung (1875-1961) Deze Zwitserse psychiater en psycholoog wordt gezien als de grondlegger van de analytische psychologie. De twintig jaar oudere Sigmund Freud is de pionier geweest, waarbij Jung en Freud enige tijd samen hebben gewerkt. Carl Gustav Jung was een vroege en begiftigde leerling van Freud maar brak in latere jaren met hem. Aanleiding tot de breuk was een theoretisch meningsverschil over de aard van de psyche en de rol die de seksuele driften hierin spelen. Tegelijkertijd speelden er ook persoonlijke kwesties een rol: Jung ervoer de benadering van Freud als te dogmatisch en te autoritair; in zijn ogen stelde Freud zich niet op als wetenschapper maar meer als een dominante kerkvader. Na de breuk met Freud ontwikkelde Jung zijn eigen theorieën verder, die hij ter onderscheid van de freudiaanse psychoanalyse analytische psychologie noemde. Zijn theorieën verkregen een geheel uniek karakter, zeer verschillend van Freud. 

Een van zijn eerste bijdrages was de leer van de persoonlijkheidstypen. Jung stelt dat er 4 psychologische functies zijn: denken, voelen, gewaarwording en intuïtie. Denken en voelen zijn hierbij de rationele functies, en gewaarworden en intuïtie de irrationele functies. Deze vier functies combineert hij met de 2 fundamentele houdingen introversie en extraversie. Door combinatie van deze 4 functies en 2 houdingen ontstaan dus in totaal 8 mogelijke persoonlijkheidstypen:
  • het extraverte denktype
  • het introverte denktype
  • het extraverte gevoelstype
  • het introverte gevoelstype
  • het extraverte gewaarwordingstype
  • het introverte gewaarwordingstype
  • het extraverte intuïtieve type
  • het introverte intuïtieve type 
In zijn boek Psychologische Typen, uitgebracht in 1917, werkt hij deze uit.
De term 'archetypen ' gebruikte Jung om als het ware enkele centrale tendensen in de menselijke psyche samen te vatten, overgeërfd onbewust psychisch materiaal dat de hele menselijke soort gemeen heeft. Zij vormen de inhouden van wat hij het 'collectief onbewuste noemde. Jung vindt geenszins dat de inhoud van het collectief onbewuste al vaststaat: net zoals onze hersenen bijvoorbeeld aan evolutie onderhevig zijn, wordt dit collectief onbewuste in de loop van de geschiedenis van de mensheid aangevuld met nieuw materiaal. Dit betekende ook een breuk met Freuds opvattingen, die alleen het bestaan van een persoonlijk gebonden onbewuste postuleerde.
Vandaag de dag leeft Jungs werk voort als psychoanalytische discipline. In Nederland en België hebben praktiserende analytici zich verenigd in respectievelijk de Nederlandse Associatie voor Analytische Psychologie (NAAP) en de Jungiaanse Vereniging voor Analytisch Therapeuten Nederland (JVATN) en in de Belgische school voor Jungiaanse Psychoanalyse (BSJP). De meeste Jungiaanse analytici zijn ook psychiater of psycholoog.

Freudiaanse Psychoanalyse
sigmung freud freudiaanse psychoanalyseSigismund Schlomo Freud (1856 – 1939) was een zenuwarts en psychiater uit Oostenrijk-Hongarije en de grondlegger van de psychoanalyse. Freuds theorieën en methodes zijn vandaag de dag nog steeds omstreden, desondanks wordt hij gezien als één van de meest invloedrijke psychologen en denkers van de 20e eeuw. Freud zag de geest en het lichaam van de mens als een dualiteit. De geest werd energetisch opgevat, als onderworpen aan allerlei psychische energiestromen (ook de hypnose werd in het begin als energetisch fenomeen beschouwd). Die energiestromen noemde Freud "driften". Deze driften werken doorgaans ongemerkt, en zijn "primair". Zo onderscheidde Freud een levensdrift , de primaire drang tot zelfbehoud (voortzetting van de soort, liefde voor jezelf en voor de anderen). In zijn latere werk meent Freud ook een doodsdrift  te kunnen onderscheiden, het streven naar een spanningsloze toestand. De seksuele driften noemde hij libido. Geniaal was de ontdekking van Freud, dat het zeer jonge kind een geestelijke ontwikkeling doormaakt (orale fase, anale fase, fallisch-narcistische fase, genitale fase) vanaf de geboorte tot ongeveer het zesde levensjaar. Deze ontwikkeling wordt sterk beïnvloed volgens Freud door de geestelijke interactie niet in de laatste plaats met vader en moeder, voor jongetjes en meisjes verschillend verlopend. Stoornissen in deze evolutie kunnen op volwassen leeftijd tot ernstige problemen leiden. In 1899 verscheen zijn opzienbarende werk Die Traumdeutung, over de relatie tussen het onbewuste en de inhoud van dromen. Het onbewuste of onderbewustzijn is de laag van de geest die tussen het driftmatige, onbewuste en het (minder primaire) bewuste in zit. In dromen zouden verborgen boodschappen van het onderbewustzijn zitten: dromen zijn verkapte vervullingen van onbewuste wensen. Door dromen te analyseren kon men dus dingen over het onbewuste te weten komen.
Vaak wordt het verschijnen van Die Traumdeutung beschouwd als de grondlegging van de psychoanalyse. De psychoanalyse vond toepassing in de psychotherapie. Doordat veel vrouwelijke leden van de bourgeoisie zich aangetrokken voelden tot de psychoanalyse en zich lieten behandelen, groeide de psychoanalyse en kreeg veel internationale allure. De collega-psychiaters van Freud, Jung en Adler, die veel met Freud correspondeerden, namen na 1910 afstand van diens pas opgerichte internationale psychoanalytische vereniging. De psychoanalyse van Freud had invloed op de surrealistische beweging in 1924. André Breton, grondlegger van het surrealisme, was erg geboeid door dromen en de Traumdeutung en de psychoanalyse van Freud.
Freud bleef zijn hele leven schaven aan zijn theorieën en testte ze in zijn eigen praktijk op vele patiënten. Freuds invloed op zowel de psychologie als de psychiatrie is groot geweest. Honderd jaar lang was de psychoanalyse in westerse landen een veel gebruikte manier van therapieverlening, maar vanaf het midden van de 20e eeuw kwam deze vorm van theorievorming en psychotherapie langzaamaan steeds sterker onder vuur te liggen, met name door wetenschapsfilosofen, zoals Karl Popper, die erop wees dat psychoanalytische hypothesen niet falsificeerbaar zijn, waar falsificeerbaarheid voor Popper een voorwaarde voor zinvolle wetenschap was.

Rogeriaanse therapie of Humanistische therapie
Carl Ransom Rogers (1902–1987) was een Amerikaanse psycholoog en psychotherapeut. Samen met Abraham H. Maslow wordt hij als grondlegger van de humanistische psychologie beschouwd.Rogers heeft zijn opvattingen over de groei van de persoonlijkheid of zijn Rogeriaanse Psychologie uiteengezet in tal van boeken en tijdschriftartikels. Aan de basis van zijn theorie over het menselijk gedrag liggen onder meer volgende stellingen:
  • Het individu is een subject en niet een object dat ontleed, beoordeeld en gemanipuleerd mag worden.
  • Het is belangrijker hoe de mens iets ervaart dan hoe het in werkelijkheid is. Of zoals Rogers het zei, "His experience is his reality". 


Voor Rogers is de subjectieve wereld van een individu hier en nu belangrijker dan de objectieve werkelijkheid. Voor de psycholoog komt het er op aan de wereld door de ogen van de consultant te zien; de gevoelens van de andere ervaren, terwijl men toch de nodige emotionele afstand bewaart (non-directief). Dit vormt de basis van zijn Rogeriaanse therapie meer gekend als de Cliënt-centered therapie. Client-centered therapie is een vorm van psychotherapie waarin het inzicht van de patiënt, cliënt, in zichzelf centraal staat, centered. Actief luisteren is techniek die Rogers hiervoor gebruikt. De rol van de psychotherapeut is het reflecteren van gevoelens, zonder vastgestelde therapeutische richting op te leggen (non-directief). Door gesprekken komt de patiënt tot inzichten en emoties die eerst verborgen bleven. Een ander kernwoord is empathie, het zich kunnen inleven in de gedachten en gevoelens van een ander. Dit dient niet alleen een vaardigheid van de psychotherapeut te zijn, het is bij Carl Rogers de belangrijkste sociale vaardigheid.

Uitgangspunt is de stelling dat de patiënt een volwassen iemand is die best weet wat er met hem aan de hand is. Er zijn voldoende gezonde krachten in de cliënt aanwezig, zodat hij in staat is zelf zijn problemen op te lossen. De psychotherapeut die slechts een begeleidinsfunctie heeft werkt de genezing in de hand door zijn totale aanvaarding van de mens mét zijn problemen.

Neo-Reichiaanse therapie
Wilhelm Reich (1897-1957) was een Oostenrijks-Amerikaanse psychiater, seksuoloog en psychoanalyticus van Joodse komaf. Reich werd geboren in de toenmalige Donaumonarchie en is met name bekend vanwege zijn boek Die Massenpsychologie des Faschismus uitgebracht in 1933. Van huis uit psycholoog en Freudiaans analyticus (hij wordt gezien als de grondlegger van de leer van de karakterstructuren), werkte hij in de jaren 20 Freud's theorieën uit in zijn werk De seksuele revolutie, waarbij hij meer de nadruk legde op de collectieve dan op individuele psychische beleving en processen. Hij is de vader van de bio-energetica, onder andere via zijn oud-medewerker Alexander Lowen. Bio-energetica is een therapeutische zienswijze waarin het verband wordt beschreven tussen inperkende lichamelijke en geestelijke sensaties en ervaringen. Doel is om door lichamelijke bewustwording op het geestelijke vlak verlichting van beperkingen te bereiken. Alexander Lowen heeft betoogd dat lichaamshouding en lichaamstaal tot de essentiële instrumenten van de psychotherapie behoren. Hij vond dat de conventionele psychotherapie in dit opzicht tekort schoot. Hij maakte gebruik van een zestal karakterstructuren, waarin het lichaam de sleutel is tot lichamelijk en geestelijk welbevinden. Zijn standaardwerk is getiteld: "The language of the Body", het is in het Nederlands verschenen onder de titel: "Lichaamstaal en Karakter" 

In de jaren 1950 ontwikkelde Wilhelm Reich een therapie waarin zowel de lichamelijke, emotionele en mentale aspecten deel uitmaken van de behandeling. Neo-reichiaanse therapie is gestoeld op deze visie en werkwijze, en voegt moderne therapeutische methoden toe aan de door Reich ontwikkelde therapie. Neo-reichiaanse therapie is ervaringsgericht: men gaat ervan uit dat voelen, ervaren en doen in samenwerking met het denken een genezende werking heeft. Lichaam en geest vormen volgens deze theorie een eenheid. Emoties vormen de verbinding tussen lichaam en geest. Volgens neo-reichiaanse therapie brengt iedere emotie een fysieke verandering teweeg. Ervaringen worden niet alleen opgeslagen in de geest, maar ook in het lichaam. Om zichzelf tegen negatieve emoties en ervaringen te beschermen ontwikkeld men lichamelijk pantser. Dit afweermechanisme zorgt voor blokkades in de levensenergie, waardoor lichamelijke en psychische klachten ontstaan. Het doel van neo-reichiaanse therapie is het afbreken van dit afweermechanisme, het pantser. Men leert de signalen die het lichaam geeft te herkennen en te begrijpen.

Gestalttherapie
De Gestalttherapie is een relatief jonge psychotherapeutische stroming die ontstaan is in de jaren 40 van de twintigste eeuw. Zij wil een alternatief of aanvulling vormen voor andere grote stromingen zoals de gedragstherapie, client-centered therapie, psychoanalyse en systeemtherapie die op deze pagina worden beschreven. Enkele kenmerken van Gestalttherapie zijn onder andere: de aandacht voor het (lichaams)gewaarzijn, wat 'awareness' wordt genoemd, het belang van dat gewaarzijn hier en nu en dus minder toekomst en verleden, het contact, zowel tussen de cliënt en zijn omgeving als tussen de therapeut en zijn cliënt, het belang van de ervaring (het experiëntiële) boven of tenminste naast het rationele, het figuur/achtergrond-proces dat in de Gestaltpsychologie voor het eerst beschreven werd, de kans van het onmiddellijke experiment in plaats van het blijven 'praten over', het holistisch kijken naar de mens: als een eenheid van lichaam en geest, de fenomenologie: de werkelijkheid is afhankelijk van hoe ze benaderd (bekeken) wordt. De Gestalttherapie houdt zich liever met het 'hoe' dan met het 'wat' of 'waarom' bezig. Het 'hoe' is namelijk ook het 'wat': hoe iemand spreekt, kijkt, zich terugtrekt, ... zegt veel over hoe hij contact maakt met de ander en wat er misloopt. Een Gestalttherapeut schuwt het verwoorden van wat hij zelf ziet en voelt, niet. Door dit te benoemen kunnen beiden nagaan wat er gebeurt op de contactgrens. 
Fritz Perls (1893-1970) was een vooraanstaand psychiater en psychotherapeut. Perls is de oprichter van de gestalttherapie. Perls bedacht gestalttherapie die hij vanaf de 1940er jaren ontwikkelde met zijn vrouw Laura Perls. Frits Perls is van Joodse afkomst en geboren in het Berlijn van 1893. Nadat hij in de Eerste Wereldoorlog diende in het Duitse leger, studeerde hij af als arts. Perls werd aangetrokken door de psychiatrie en het werk van Sigmund Freud en de vroege Wilhelm Reich. Via Nederland kwam het echtpaar Perls in Zuid-Afrika terecht waar enkele publicaties volgede. In 1946 ging Perls naar New York, waar hij kort samenwerkte met Karen Horney en daarna met Wilhelm Reich. Rond 1947 vroeg Perls aan schrijver Paul Goodman sommige handgeschreven notities neer te schrijven, wat samen met bijdragen van Ralph Hefferline leidde tot de publicatie "Gestalt Therapy".

(delen van teksten zijn afkomstig van Wikipedia, Beroepsverenigingen en therapeuten aangesloten bij AGO)